شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ « 1 » . غزّالى در احياء مىگويد : « حسد بر دو نوع است : 1 - بيزارى از نعمت و زوال آن را از صاحب نعمت خواستن . 2 - زوال آن را نخواستن و از وجود و دوام آن بيزار نبودن ، امّا براى خود خواستن . اين نوع را غبطه گويند . » حديثى از پيامبر ( ص ) روايت شده است كه فرمودند : « مؤمن غبطه مىخورد ، ولى منافق حسادت مىورزد . » فيض كاشانى در الحقائق فى محاسن الاخلاق سخنى مثل سخن غزّالى را ذكر مىكند ، گويى كه از وى نقل مىنمايد . از سخنان امام صادق ( ع ) بنا به روايت كلينى در كافى چنين است : « مؤمن غبطه مىخورد ولى حسادت نمىورزد ، ولى منافق حسادت مىورزد ولى غبطه نمىخورد . » اين سخن با حديث پيامبر ( ص ) هماهنگ است و بر درستى آن صحّه مىگذارد . و آن اين كه : « حسادت در دو چيز نيست : مردى كه ثروتى از خداوند به او رسيد و آن را در راه حق صرف نمود ، و مردى كه علمى از جانب خداوند به او رسيد و آن را به مردم آموخت . » حسادت در اين حديث معنايى جز آنچه كه امام صادق ( ع ) در سخنش آن را مورد توجه قرار داد نيست ؛ يعنى مؤمن غبطه مىخورد و حسادت نمىورزد . پس شخص ثروتمندى ، ثروتش را تقسيم مىكند و در راه استوارى حق و از بين بردن باطل صرف مىكند ، حقّ اوست كه از جانب خردمندان و مؤمنان سبقت و رقابتى را ملاحظه كند كه اعمالش را كامل مىسازند ، نه حسادت و بدرفتارى كه موجب نابودى و ممانعت كار خير و رواج آن مىشوند . اين چنين است برخورد با دانشمندى كه با انوار علمش تاريكيهاى جهل را از بين مىبرد و با حقايقش اوهام بيهوده را محو مىسازد . پس رقابت و سبقت در خير مطلوب و مفيد است و قرآن هم به آن فرمان داده است : سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ « 2 » . و يا آيه‌اى كه در باب به فعاليّت واداشتن نفس و واداشتن آن براى رسيدن به نيكىها در دنيا و آخرت آمده است : وَ فِي ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ « 3 » . امّا حسادت تنها ناشى از بغض و كينهء نفس است و هرگاه در آدمى افزون گردد ، نفسش از خير و رحمت

--> ( 1 ) - فلق ( 113 ) آيهء 5 : و از شرّ هرحسود ، آن‌گاه كه حسد ورزد . ( 2 ) - حديد ( 57 ) آيهء 21 : [ براى رسيدن ] به آمرزشى از پروردگارتان سبقت جوييد . ( 3 ) - مطفّفين ( 83 ) آيهء 26 : و در اين [ نعمتها ] مشتاقان بايد بر يكديگر پيشى گيرند .